Home           contact

De mens als lichtdrager

Artikel 2

Uit de serie over ‘Samenleving in Balans’,

door Iskander Derkse.

Deze reeks van artikelen is geschreven in het kader van de stage van Iskander Derkse, vanuit de opleiding Global Comparative Governance en in opdracht van Suzanne Pepping


"Dan komt de liefde en liefde is welzijn in de wereld. Is politiek, regeren, besturen. Om het even of het een land is, een bedrijf of je kerk, een instituut of jezelf. Liefde is het eerste en enige motief. Dat is het allerbelangrijkste. Zonder liefde gebeurt er niets."

Michaël Derkse, uit ‘Gesprekken met Mustafa’


Je relatie met je omgeving, de samenleving en de wereld

Ik stel mij voor hoe ieder persoon op deze aarde zichzelf op een bepaald moment in zijn leven afvraagt: ‘hoe verhoud ik mij tot de wereld?’ en hoe het antwoord hierop de potentie heeft om iemands persoonlijke leven, diens omgeving en uiteindelijk de samenleving te beïnvloeden en te veranderen. Tenminste, ik zou graag zien hoe deze artikelen jou (mag ik nu ‘jou’ zeggen?) helpen om de afstand te overbruggen tussen wie je in wezen bent, wat je doet en wat er gebeurt in je leven. Ik denk dat elke lezer het herkent, wanneer ik zeg dat je je immens verloren kunt voelen wanneer dat wat je doet in je dagelijks leven niet in overeenstemming is met wie je in wezen bent. Wanneer je moeite hebt om je te verhouden tot het nieuws uit de samenleving en de wijdere wereld.

De Audicratie biedt hierin geen ultiem en definitief antwoord. Niet eens een stapsgewijze handleiding ben ik bang. En dat is goed, want een deel van de kracht van de Audicratie ligt in haar universele karakter, haar herkenbaarheid en het bieden van een basis voor levenskwaliteit. Zonder dat ze een structuur van regels en principes biedt die snel rigide worden en ruimte nemen in plaats van geven en waarin principes vervallen tot regels die moeten in plaats van waardes die mogen. Het voordeel van de universaliteit van de Audicratie is dat ieder mens zijn eigen unieke samenstelling van karaktereigenschappen en kwaliteiten kan aanwenden om het uiterste uit het eigen leven te halen. De Audicratie biedt daarin een leidraad waarlangs die ontwikkeling plaats kan vinden. Een leidraad naar ruimte voor ontwikkeling die anders is voor ieder mens, maar toch genoeg raakvlakken heeft om voor iedereen van waarde te kunnen zijn.

In plaats van het verschaffen van een definitief antwoord, wijst de Audicratie op de kwaliteiten en de gronden in jouzelf en in de samenleving, waarnaar we kunnen luisteren om te kijken of wat we doen klopt. Of wat we doen, wat we zeggen of - godbetert - wat we ‘posten’ in overeenstemming is met de vijf kwaliteiten en gronden. Of we echt handelen vanuit het bewustzijn van onze vrije wil en onze eigen verantwoording of toch vanuit een dwangmatigheid, gebaseerd op externe verwachtingen of gebeurtenissen waardoor we ons gedrag laten sturen.

Wanneer je je bewust bent van je vrije wil, jouw verantwoordelijkheid en je eigen kwaliteiten, ben je beter in staat om te handelen met een zekere autonomie ten opzichte van de externe wereld. Wanneer je je niet bewust bent van je vrije wil, noch van de verantwoordelijkheid die je hebt, dan draag je de verantwoordelijkheid voor je eigen handelen over aan de externe wereld, dat wil zeggen, aan de gebeurtenissen en mensen die zich daarin bevinden. De oorzaak van hoe je handelt, zelfs van wie je bent in sommige gevallen, leg je buiten jezelf. Wanneer je leeft vanuit een veronderstelling dat je eigen gedrag afhankelijk is van externe omstandigheden, geef je niet alleen je verantwoordelijkheid, maar ook je autonomie uit handen. Dat kan een hele zware manier zijn om jezelf te verhouden tot de wereld, omdat, wanneer het moeilijk voor je is om je te verhouden tot de externe wereld, het gebrek aan je gevoel van beheersing over je eigen leven je wanhopig en angstig kan maken. Wanneer je handelen niet voortkomt uit je vrije wil, je verantwoordelijkheid en wie je in wezen bent, doe je jezelf letterlijk tekort – je gaat voorbij aan de kwaliteiten die je hebt als mens en als uniek individu.

Voordat dit artikel tot de kern komt, zal ik eerst een korte samenvatting presenteren voor eenieder voor wie, net als voor mijzelf, herhaling werkt als water voor een zaadje: regelmatige herhaling zorgt dat het zaadje ontkiemt en groeit.

Het eerste artikel heeft de basis gelegd voor de volgende vier artikelen door in algemene termen de betekenis van de Audicratie te omschrijven. Echter, zoals Herman Finkers eens terecht opmerkte: ‘’taal omschrijft iets, maar omschrijven is wat anders dan tot de kern geraken’’. De kern van de Audicratie, die u dan maar indirect moet afleiden van mijn pogingen om deze te omschrijven, richt zich op de levenskwaliteit van het individu en de levenskwaliteit van de samenleving. Het Arca-model biedt daarin een gestructureerde fundering met de vijf individuele kwaliteiten en de vijf gronden van een samenleving in balans. Zowel de vrije wil als het luisteren zijn daarin twee onmisbare elementen. Vanuit de vrije wil zijn we in staat om ons gewaar te worden van onze eigen kostbaarheid en kwaliteiten – de vrije wil verschaft ons de autonomie om hoe we leven te baseren op wie we in wezen zijn. Luisteren is het begin van verbinding en bepalend in de kwaliteit van relatie. En ten slotte, het luisteren naar je Zelf – het begin van het gewaarworden van je eigen kostbaarheid en je kwaliteiten.


Liefde als kwaliteit

Michaël beschrijft de kwaliteit van liefde als een lichtstraal die door de hele Audicratie heen loopt en huist in de vrije wil – in onze essentie. Alle kwaliteiten van de Audicratie maken deel uit van de basis van ons leven. Liefde loopt door die hele basis heen. Met andere woorden:

‘’Liefde als een alomvattende door alles heen dringende beweging. Een eeuwige trilling die tot in de diepste vormen doordringt en weer terugkeert. Raakt en aanraakt, verstoort en verbindt, uiteen trekt en bijeenbrengt’’ (Michaël, nieuwsbrief november 2019).

Voor velen is liefde een sterk onderbuikgevoel en duidt ze op de liefde voor een partner, voor familie en voor goede vrienden. Liefde als welzijn is allicht geen voedingsbodem voor een groots epos, maar heeft een meer bewerkelijke, alledaagse en jawel, rationele eigenschap. De Audicratie gaat uit van een basishouding van liefde voor je Zelf en je medemens, in tegenstelling tot de gedachteloosheid en ogenschijnlijke onverschilligheid die de meeste dagelijkse kleine interacties domineren. Om te verduidelijken hoe deze alledaagse liefde deel uitmaakt van iemands basishouding, verwijs ik terug naar de interpretatie van liefde zoals deze terug te vinden is bij Plato, Aristoteles en St. Augustinus: ‘’Liefde is het transcenderen van het particuliere’’. Het particuliere verwijst naar eenzijdige handelingen, gebaren, taal of een persoon. Zo kan een gebaar van het lichaam of een woord een verbinding van liefde maken doordat liefde het gebaar of het woord Zelf ontstijgt. Liefde voor de medemens zorgt dat je boven je eigen wereld en je eigen identiteit uitstijgt (het transcenderen) en de ander als het ware een kleine handreiking doet in de vorm van, bijvoorbeeld, een liefelijke vriendelijkheid.

Het moge duidelijk zijn dat liefde in de Audicratie (Audicratische liefde) als individuele kwaliteit deel uitmaakt van je houding ten opzichte van de wereld en daardoor een leidraad is voor je dagelijks gedrag en handelen. Je kunt het ook zien als ‘liefde voor de mensheid’, als basishouding ten opzichte van andere mensen. Het gevolg van deze basishouding is, dat je over een bereidheid beschikt om het perspectief van een ander aan te nemen en diens belangen te verdedigen. In een artikel van Michael, ‘Dingen durven laten ontstaan’, uit juli 2020 (hier te downloaden), schrijft Michaël dat ‘Zelf-liefde’ de kern is van het leven waar alles om draait en waar alles uit voort komt. Niet enkel liefde voor je Zelf maar ook het Zelf in de ander maakt deel uit van de essentie van wie je bent en van waaruit je navigeert door de golven en de stormen van het leven heen. Uiteindelijk draait alles wat gebeurt in het leven van mensen om hoe ze, alleen en met elkaar, door het leven heen navigeren. Niet voor niets zijn ‘’even tot jezelf komen’’ en ‘’tijd voor jezelf maken’’ veelgehoorde uitspraken van mensen die het gevoel hebben dat ze hun leven niet meer in de hand hebben – wanneer wat plaatsvindt in hun dagelijks leven niet meer correspondeert met hun Zelf. Als je je Zelf niet meer als anker hebt en geen goed beeld hebt van wie je werkelijk bent, dobber je hulpeloos en zonder richting door het leven.

Volgens Michaël maakt, laten we het de Audicratische liefde noemen, deel uit van je vrije wil. Dat wil zeggen dat wanneer je beslissingen neemt en handelt dit deels voortkomt uit de Audicratische liefde. Ik denk dat ‘Audicratische’ als bijvoeglijk naamwoord passend is aangezien liefde voor een ander begint met je inleven in die ander – en inleven in de ander is zowel gevoelsmatig als letterlijk luisteren naar het Zelf in een ander. De waardes en principes van de Audicratie bieden daarin een speelruimte. Ruimte waarin niets een verbinding op voorhand al in de weg staat en waar persoonlijke gebreken niet verscholen hoeven te worden achter een sluier van zelfbescherming en conformisme, maar dat het mag bestaan in de openbare ruimte.


Liefde als welzijn

Welzijn, als grond van de kwaliteit liefde in de samenleving, is een holistische visie op gezondheid. Het heeft betrekking op mentale, emotionele en zelfs relationele gezondheid – met andere woorden, de kwaliteit van de verhoudingen in een samenleving. Om de waardevolle samenleving, een die de waardigheid van mens en natuur respecteert en versterkt, in stand te houden is een mens nodig die bestuurt vanuit de kwaliteit ‘welzijn’. De kwaliteit op basis waarvan een samenleving begeleid kan worden op zo’n manier, dat alle mensen worden aangesproken op hun kwaliteit, kracht, talent en hun individuele verantwoording. Dit noem ik ‘besturen’, maar kan ook gezien worden als ‘richting geven’ en vindt eigenlijk plaats op drie niveaus - de privé-omgeving, de werkomgeving en de samenleving.


Welvaart en welzijn

Welzijn als leidraad op alle niveaus moet niet verward worden met welvaart. In de huidige maatschappij is welvaart vaak het doel en verwachten we dat welzijn volgt vanuit welvaart. De twee begrippen worden vaak met elkaar verward wat begrijpelijk is, aangezien ze in grote mate afhankelijk zijn van elkaar. Toch ziet een samenleving die zich laat leiden door welvaart er anders uit dan een samenleving die zich laat leiden door welzijn. Welzijn, zoals hierboven al benoemd, draait om mentale, emotionele en relationele gezondheid. Welvaart gaat vooral over geld en de dingen die je ermee kunt kopen. Welzijn hangt in grote mate af van welvaart. Om je de zorg voor jezelf te kunnen veroorloven is welvaart nodig. Om ons de zorg voor de samenleving te kunnen veroorloven is welvaart nodig. Zonder welvaart is persoonlijk en collectief welzijn in staat om snel te dalen in kwaliteit. Echter, wanneer we geld niet meer zien als een expressie van onze geest en als middel voor welzijn, dan wordt geld een oorzaak op zichzelf en wordt ons handelen met geld een expressie van hoeveel belang we hechten aan materieel bezit. Wanneer welvaart een doel op zichzelf is, wordt ‘hebben’ het uitgangspunt en wordt de kwaliteit liefde onderdrukt. Liefde als individuele kwaliteit en als grond voor de samenleving die zich richt op de ruimte en waarde die het individu nodig heeft.

Maak uw ogen eens los van het scherm waarop u dit artikel leest en kijkt u eens om u heen. Hoeveel tekenen van welvaart ziet u? Hoeveel tekenen van welzijn? Welke van de twee voert de boventoon? Dit is eigenlijk een lastige vraag om te stellen, want de waarde van aspecten van welvaart en welzijn zijn subjectief en niet kwantificeerbaar. Is een 40 Inch 4k flatscreen tv of Macbook (in mijn geval is het een Acer A5) net zo waardevol als de kwaliteit van je relatie met je buurman? Ik neem het je niet kwalijk als het antwoord begint met ‘’uhh…’’. Al helemaal niet wanneer het lijkt alsof de buurman een eenmansorkest vormt met de armen van een inktvis en de ogen van een mol.

In het vorige artikel had ik het over sociale structuren en hoe deze ons gedrag kunnen bepalen tot en met onze identiteit aan toe. Materiële structuren hebben een vergelijkbare werking op ons leven – op ons gedrag, gewoontes, taal, ambities en ons zelfbeeld. Net als voor de sociale structuren geldt voor de materiële structuren dat, wanneer ze niet in overeenstemming zijn met wie je wezenlijk bent en een grote invloed op je leven hebben; ze het beeld kunnen verstoren dat jij van je Zelf hebt. Ze komen te staan tussen het op autonome wijze kunnen beseffen wie je bent, de waarde die je hebt en de waarde van de relatie met de mensen om je heen. De vorm volgt de geest wanneer de geest (doel)bewust en vasthoudend genoeg is. Je bewerkstelligt de omgeving waarin je leeft, zodat deze dient wie jij bent. De vorm volgt de geest. Wie je werkelijk bent, wat je talenten zijn, wat je valkuilen zijn en welke betekenis jij aan je eigen leven en het leven in het algemeen toedicht: het is en mag er zijn en wordt bepaald door jou. Het gewaarworden van wie je in wezen bent zorgt dat je je Zelf kan verbinden met zowel de sociale als de materiële structuren in overeenstemming met je eigen waarde en het besef van je eigen kostbaarheid. Zo zal je handelen steeds meer voortvloeien vanuit de kern van wie je bent. En zo volgt de vorm de geest.


Liefde als drijfveer

Het idee van liefde als kwaliteit en liefde als grond – als welzijn – is in theorie tamelijk eenvoudig. De praktijk is een ander verhaal. Het toepassen van liefde als kwaliteit in de privésfeer vereist een leerproces waarin je je bewust wordt hoe je deze kwaliteit toepast in je dagelijkse houding ten opzichte van andere mensen en, net zo belangrijk, ten opzichte van je zelf. In een notendop is liefde als individuele kwaliteit en welzijn als grond voor de samenleving het creëren van ruimte. Ruimte waarin individuele werknemers en werkgevers (op het niveau van werk) en burgers en bestuurders (op het niveau van de samenleving) met elkaar in verbinding kunnen komen. Een verbinding die tot stand kan komen wanneer de Audicratische liefde deel uitmaakt van je basishouding ten opzichte van het Zelf in jou en de ander. Dit is wat we als mens met elkaar gemeen hebben. Hoezeer we ook van elkaar verschillen, we kunnen elkaar altijd vinden in ons verlangen naar ruimte voor het ontwikkelen van wie we in wezen zijn – het uitdragen van ons zelf.

Een scepticus zou nu wellicht een beeld voor ogen kunnen hebben van hoe hij wildvreemden voortaan dient te bekijken door overoptimistische roze brillenglazen. Laat mij dus voor de zekerheid nog benadrukken dat liefde als kwaliteit en liefde als grond meer een rationeel en logisch karakter heeft. Rationeel en logisch omdat het in ieders belang is wanneer je op alle drie niveaus – privé, werk en samenleving – er op kan vertrouwen dat men zich bewust is van, en bezig is met, het zoeken naar een manier waarop je het beste naar elkaar kan luisteren. Zonder dat de verbinding met de ander wordt bemoeilijkt door wederzijdse verwachtingen, vooroordelen of formele sociale etiquette. Zodat je beiden echt kan handelen vanuit je vrije wil en in overeenstemming met het wezen van een ander en jezelf.

En, zoals de quote aan het begin van het artikel ons leert, liefde is de eerste en enige drijfveer – de liefde voor je zelf, voor een ander, voor jouw samenleving en de liefde voor de wereld. Liefde als het eerste motief, de primaire intentie die ons handelen drijft, geeft ons een vaste leidraad voor persoonlijke en collectieve ontwikkeling en zingeving in een wereld die vaak chaotisch, verwarrend en vol met individuele en collectieve uitdagingen zit. Vaak zijn het niet zozeer de uitdagingen die we tegenkomen die ons leven definiëren, maar hoe we omgaan met deze uitdagingen. Of we in staat zijn om te herkennen wat ze betekenen voor ons leven en hier lering uit te halen. Om dit artikel af te sluiten wil ik eindigen met het begin: de titel.


Tot slot…

De Lichtdrager is een beeld wat mijn vader lang met zich mee heeft genomen en wat vele verhuizingen heeft doorstaan. Nu staat het beeld op zijn herdenkingsplek waar het in stilte rust en vertrouwen uitstraalt – een toonbeeld van de eeuwige berusting die ons allen op een dag toekomt. Welke betekenis mijn vader aan het beeld toedicht is mij nu even ontschoten. Ikzelf zie de Lichtdrager als twee mensen die naar elkaar toebuigen. Het beeld vertelt ons dat we vanuit dezelfde bodem, uit elkaar groeien en een eigen bestaan leiden. Maar hoezeer we ook uit elkaar groeien, uiteindelijk dragen we dezelfde essentie en samen bewaren we haar. Die essentie gaat over de Audicratie – over het elkaar de ruimte geven aan het Zelf in de ander, de eigen kostbaarheid en de eigen kwaliteiten. Als twee bewaarders van de levenskwaliteit van de samenleving. Op dat punt buigen we altijd naar elkaar toe, ongeacht de afstand die er tussen ons is. Net als twee bewakers van een bank die niet per se met elkaar overweg hoeven te kunnen om hun werk goed te doen. Zolang ze maar weten wat ze bewaken en hoe ze dat bewaken. Als bewakers van dezelfde essentie.


Geschreven door Iskander Derkse, december 2020