De werking van aandacht

Op een boerderij in Tsjechië kreeg ik ’n paar weken terug een indrukwekkende demonstratie van de werking van aandacht. De boerderij lag in een prachtig natuurgebied, waar een kudde paarden vrij rondliep. Zij waren hier om te herstellen. ‘Probleempaarden’ waar de eigenaar geen raad meer mee wist. Elke avond kwamen zij naar de boerderij voor voedsel en onderdak. Op een avond, ik zat er helemaal klaar voor, hoorde ik de kudde aankomen. Een voor een en in alle rust kwam een dertigtal paarden door de oude poort het erf op. De eigenaar van de boerderij begroette elk paard apart met alle aandacht. Het was bijzonder om te zien hoe elk paard even naar hem toeging om dan verder richting de stal te lopen. Het was een bijna serene atmosfeer van rust en liefdevolle aandacht. Dat voelde al helend op zich.

Toen ook het laatste paard even bij de eigenaar had stil gestaan, liepen wij naar elkaar toe. Ik was nieuwsgierig naar hem en naar zijn manier van ‘werken’. In mijn woorden samengevat zei hij: ‘Ja, paarden genezen hier bijna allemaal. Het is niet iets dat ik doe, het is iets dat zij zelf doen. Ik vind het vaak moeilijk uit te leggen aan mensen. Ik geef hun vooral aandacht en ruimte. En een respectvol verzorgde veilige plek. Én metgezellen. Het herstel komt van binnenuit het paard zelf. Volg ze in wat ze vragen. Het gaat erom dat je ze gewoon kunt ‘laten’, en laat merken dat je er bent. Mijn aandacht is neutraal, niet sturend. Ik ben niet bezig met ze te veranderen. Ik probeer te luisteren en zij ‘vertellen’. Er is geen vooropgezet plan, de echte verandering is heel natuurlijk, komt vanzelf. En paarden helpen elkaar ook enorm.’   

Voor mij was er veel herkenning in zijn ervaring. Het gaat om dezelfde natuurlijke principes, of het nu om paarden gaat of om mensen. En het ís ook moeilijk uit te leggen, omdat het zo 180° omgekeerd is met hoe we gewend zijn met onszelf en de ander(en) om te gaan. In de jaren dat ik het Phoenix gezondheidstraject voorging, werd mij vaak gevraagd wat maakte dat het zo succesvol was. Men wilde weten wat ik deed, wat de methode was. Maar het geheim voor een natuurlijke transformatie zit niet in wat we doen, maar in wie en wat er is. Het gaat om onze oprechte aandacht voor wat er is: in onszelf, de ander en de situatie. Eerst luisteren, dan doen. Al eenvoudigweg onder ogen zien wat er is, is al een hele klus. De dingen willen oplossen, repareren en veranderen is de insteek van de maakbare wereld.

In het leefsysteem van die wereld willen we de dingen onder controle hebben, en paradoxaal genoeg komen we daarbij nauwelijks aan onszelf toe. En ook al wist ik die ruimte voor anderen te creëren, ik raakte ook meer dan eens vast in situaties waarin ik mijzelf buitensloot en heel erg mijn best ging lopen doen. Bang om te falen in mijn missie. ‘Wees gewoon jezelf’ is zo gezegd, maar wie is dat ‘zelf’ dan? En hoe kom je tot jezelf zonder in weer een ander gemaakt zelfbeeld vast te raken? Dat het niet gaat om wie we werkelijk zijn, maar om wat we doen en presteren hebben de meesten van ons al heel jong meegekregen. Je identiteit is afhankelijk van wat je doet. Dat we welzijn ondergeschikt maken aan welvaart, is het gevolg van die manier van denken. Daarmee maken we wie we werkelijk zijn ondergeschikt aan wat we doen en presteren. Dat gaat tegen onze natuur in, en dus tegen heel de natuur in. We kunnen niet iets doen, dat we niet zijn. Die scheiding met onze essentiële natuur als fundament van ons bestaan, heeft een samenleving gemaakt die tot aan het fundament ziek is. De grond, de wateren, planten, bomen, dieren en mensen worden ziek. Een toenemend aantal mensen loopt vast en wordt ziek. In allemaal verschillende hokjes proberen we daar wat aan te doen en te ‘redden’. Het lijkt op de manier waarop de medische wereld met mijn ziekte omgaat: mijn hart, mijn longen en mijn nieren functioneren niet goed. Meer dan drie verschillende specialisten proberen diagnose en behandeling vast te stellen vanuit hun hokje. Niemand kijkt naar de verbinding van die drie en naar mijzelf als een geheel. Het is duidelijk dat er een en dezelfde oorzaak achter zit, maar dat is niet bewezen in elk deel, dus komt er geen diagnose en passende behandeling. De grote vraag ‘waarom gaat het op zoveel vlakken tegelijk mis?’ gaat aan alle hokjes en protocollen voorbij. De toestand zoals die is onder ogen zien, vraagt veel moed en bereidheid om verantwoording te nemen. Mijn vraag is: ‘Zijn we in staat om juist door de heftigheid van toenemende confrontaties tot een nieuw mensbeeld te komen, en daar onmiddellijk mee verbonden, tot een samenleving die de kostbaarheid van alle leven respecteert in hun volle diversiteit en waarde? Een manier van samenleven waar we onszelf herkennen als kostbaar deel van een ontzagwekkend Geheel. Hoe zorgen we ervoor die draai in ons denken en leven te maken? In een documentaire over basisinkomen werd Rutger Bregman gevraagd waarom dit idee maar niet gerealiseerd wordt. Er is immers zoveel onderzoek gedaan en er zijn concrete voorbeelden die aantonen dat het heel goed werkt. Hij nam zijn hoofd tussen zijn handen, zuchtte, kwam overeind, tikte tegen zijn hoofd en zei: ‘het zit allemaal hier, in een ideologie’. Hoe bevrijden we ons daarvan? Hoe bevrijden we onszelf van eeuwen schuld en boete, van tekort, van vergelijkingen, van het beeld van het slechte ego en de goede ziel? Een van mijn leraren wees ons voortdurend op de ruimte die het geeft om dingen te onderscheiden, niet om de dingen te scheiden. Wat echt is in ons, wil ook ongelooflijk graag léven! Niet leven maakt ons ziek, opgebrand, onrustig en depressief.

En daar zie ik de hoop! Bij onze werkelijke natuurlijke aard. Veel ellende kunnen we niet meer voorkomen, zelfs als we vanaf vandaag wijs en liefdevol zouden gaan leven en verantwoord omgaan met de aarde. Er zijn forse catastrofes en conflicten gaande, en dat is niet zomaar te stoppen. De wereld van licht, van liefde is een sterke wereld. Het aantal mensen dat hun verantwoording neemt, voor zichzelf en voor de kwaliteit van onze samenleving, neemt ook snel toe. Wat ik bij de paardenman terug zag was ‘vertrouwen’. Wat ik in mijzelf beleef om te kunnen laten gebeuren wat van binnenuit wil gebeuren, en de controle los te laten, is vertrouwen. Het is een basisbeleving van vertrouwen dat alles wat echt is er naar verlangt om gekend te worden en zich wil laten kennen. Wie we werkelijk zijn in onze essentiële natuur wil zichtbaar zijn en wil leven. Dat is in mijzelf zo, in de ander, in onze ontmoeting. Er is een enorm helend herstelvermogen in heel de natuur, in elk wezen, in elk mens. Dat herstelvermogen hoort bij wie we werkelijk zijn. Het is deel van onze natuur, van de natuur. Alleen voor onze echte waarde kunnen we verantwoording nemen. Dit besef van zelfwaarde laat ons de waarde om ons heen, en onze betekenis in elk moment als vanzelf zien. Het gaat om dit ene ding: zijn we er?

Er is één ding op de hele wereld dat u nooit mag vergeten.
Wanneer u alles vergeet, maar dat ene niet, dan hoeft u zich nergens zorgen over te maken.
Maar wanneer u overal aan denkt, alles doet en niets vergeet,
Maar u vergeet dat ene, dan heeft u eigenlijk niets gedaan. (Rumi)


Op 5 september verzorg ik een lezing in Rotterdam over hoe wij als mens en dus als samenleving een revolutionaire wending kunnen maken, vanuit de werking van aandacht en het zelfherstellende vermogen in ieder van ons..

Ik ontmoet je graag, Michaël.